Thông tin lớp HSG THCS: https://forms.gle/MMC8JdtQU3dBwDGeA

Nếu bài viết phân tích, cảm nhận về một tác phẩm văn học trung đại của bạn vẫn “thiếu chiều sâu” hoặc chưa chạm đến điểm số mong đợi thì bài viết này chính là dành cho bạn. Rubik sẽ mách các bạn một trong những “chìa khóa” giúp bài viết thật sâu sắc, ấn tượng, dễ ghi điểm là nắm vững đặc trưng thi pháp văn học trung đại. Cụ thể, trong bài viết này, chúng mình mời bạn đọc cùng tìm hiểu và khám phá đặc trưng thi pháp văn học trung đại về con người.

Con người trong văn học trung đại không chỉ “sống” trong tâm trí bạn đọc mà còn “tải đạo”. Nhân vật được lí tưởng hóa, sánh ngang vũ trụ, mang tầm vóc lớn lao và là con người phi cá nhân. Việc hiểu chắc, nắm chắc những đặc điểm thi pháp văn học trung đại về con người sẽ giúp bạn có một bài phân tích sâu, luận điểm chuẩn và ẵm ngay điểm số ấn tượng.

1. Con người đạo đức

Thời trung đại, toàn bộ xã hội được nhìn nhận trong hệ thống tôn giáo, đạo đức nhất định. Vì văn học phản chiếu hiện thực, nên văn học trung đại soi bóng xã hội, con người ở mối quan hệ đạo đức, luân lý, với những nhân vật, sự kiện thiện ác, tốt xấu, trắng đen, phải trái khác nhau. Con người quan niệm về thế giới: cõi trần tội lỗi, cõi trời thánh thiện. Đúng như người xưa cho rằng: “Thi dĩ ngôn chí, văn dĩ tải đạo”, chức năng giáo dục của văn chương là truyền tải đạo lý tư tưởng, hướng thiện, hướng con người tới ánh sáng,… Trong những truyện cổ tích, truyện ngắn, tiểu thuyết trung đại, nhà văn thường viết kết thúc truyện có hậu – ác giả ác báo, ở hiền gặp lành, thiện thắng ác,… Kết thúc truyện “Chuyện người con gái Nam Xương” là chi tiết Vũ Nương không chết mà được sống sung sướng, hạnh phúc dưới thuỷ cung thể hiện tinh thần nhân đạo, người ở thiện sẽ được đền đáp.

2. Con người phi cá nhân

Trong xã hội phong kiến, giá trị con người không được xem xét dưới góc độ cá nhân mà được soi chiếu ở góc độ gia đình, dòng tộc, họ hàng trong cấp bậc xã hội. Con người bị ràng buộc, chèn ép, gò bó trong những luân lý, lễ giáo phong kiến, chuẩn mực xã hội như: đạo “Tam tòng tứ đức”, “Tam cương ngũ thường”,… Nhân vật trong các tác phẩm trung đại mang nội tâm giống nhau, nhà văn thường sử dụng hành động để miêu tả nội tâm nhân vật. Trong “Chuyện người con gái Nam Xương”, Vũ Nương mang vẻ đẹp “công, dung, ngôn, hạnh”, “tư dung tốt đẹp”, là người phụ nữ của gia đình, vui thú “nghi gia nghi thất” nhưng số phận bất hạnh, cuộc hôn nhân bất bình đẳng, mang tính gả bán “xin với mẹ đem trăm lạng vàng cưới về”. Hay trong “Truyện Kiều”, tình yêu của Thúy Kiều và Kim Trọng bị ràng buộc trong những nghi thức, Thúy Kiều bị gả bán cho Mã Giám Sinh để chuộc cha,…

3. Con người vũ trụ

Trong quan niệm thiên nhiên nhất thể, con người nhìn thế giới như một khối thống nhất và mỗi người là một phần của thiên nhiên vũ trụ. Con người được so sánh ngang hàng với thiên nhiên vũ trụ, mang tầm vóc lớn lao, cao cả. Thi ca cổ điển thường lấy thiên nhiên làm chuẩn mực cho vẻ đẹp của con người, mọi cái đẹp trong vũ trụ phải đem so sánh với cái đẹp của thiên nhiên. Trong “Truyện Kiều”, Nguyễn Du đã miêu tả vẻ đẹp khuynh quốc khuynh thành của Thúy Kiều trong sự hờn ghen, đố kỵ của thiên nhiên:

“Làn thu thủy, nét xuân sơn Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.”

Còn với người anh hùng Từ Hải, tầm vóc và tư thế đầy hiên ngang, bất khuất, đầu đội trời, chân đạp đất, sánh vai với vũ trụ:

“Râu hùm, hàm én, mày ngài Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao.”