Thông tin lớp HSG THCS: https://forms.gle/MMC8JdtQU3dBwDGeA

______________________

Thơ là một loại hình văn học sớm nhất của nhân loại. Thơ ra đời hầu như cùng lúc với nhạc, hoạ, múa nhảy trong các cuộc tế lễ thần linh, ma thuật thời nguyên thủy. Thơ ca là sản phẩm của nhận thức, tưởng tượng và sáng tạo nhờ đó mà ngôn ngữ được phát triển. Lời thơ nảy sinh vào thời xa xưa của mỗi dân tộc lúc đó ngôn ngữ còn chưa hình thành, phải nhờ có thơ ca ngôn ngữ mới được phát triển (theo Mỹ học của Hêghen). Trải qua quá trình phát triển lâu dài, thơ ca đã hình thành được những hình thức đa dạng: từ thơ sử thi dài hàng chục vạn câu đến những bài thơ rất ngắn chỉ có 2, 3, 4 dòng như thơ tứ tuyệt, thơ Haiku,…

Đặc trưng tình cảm của thơ

Tình cảm là nội dung trực tiếp và mục đích tự thân

Thơ không có nhiệm vụ kể lại một câu chuyện đầy đủ. Nó chỉ mượn một lát cắt hiện thực (một nhành hoa, một cơn mưa) để làm cái cớ bộc lộ nội tâm. Thơ là sự lên tiếng của tâm hồn, khi nhà thơ không thể im lặng trước một nỗi đau hay một niềm vui, họ “phát tiết” ra thành thơ. Vì vậy, tình cảm trong thơ mang tính tự biểu hiện.

Tình cảm trong thơ là tình cảm đã được chọn lọc và mang tính thẩm mỹ

Nhà thơ không viết thơ ngay lúc đang gào khóc. Họ đợi cảm xúc đó lắng xuống, được kết tinh và soi sáng bởi lý trí. Thơ biến những nỗi đau bi kịch thành cái cao cả, biến những điều giản dị thành cái đẹp. Nó không phải là sự than vãn tầm thường mà là sự thăng hoa của tâm hồn.

Sự gắn kết giữa tình và cảnh trong thơ

Trong thi pháp thơ ca, tình cảm không bao giờ tồn tại như một thực thể trừu tượng, khép kín trong nội tâm con người, mà luôn tìm cách “hiện hình” qua thế giới vạn vật. Một đặc trưng nổi bật của thơ trữ tình chính là sự vật hóa tình cảm, khi nhà thơ gửi gắm cảm xúc của mình vào cỏ cây, hoa lá, cảnh sắc thiên nhiên, để ngoại giới trở thành tấm gương phản chiếu tâm hồn. Nguyễn Du từng viết: “Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”, một câu thơ ngắn gọn nhưng hàm chứa quy luật thẩm mỹ sâu xa: cảm xúc của con người chi phối cách con người cảm nhận thế giới. Cảnh và tình có khi tương đồng, lòng người sầu muộn, cảnh chiều tà, hoàng hôn, bóng xế hiện lên như một sự cộng hưởng, đồng điệu với nỗi buồn nội tâm. Ngược lại, cũng có lúc thiên nhiên hiện ra rực rỡ, tràn đầy sức sống, càng làm nổi bật nỗi đau, sự lạc lõng và cô đơn của con người trước vẻ đẹp dửng dưng của tạo vật. Cơ chế nghệ thuật của hiện tượng này bắt nguồn từ trí tưởng tượng giàu tính nhân hóa của nhà thơ: những vật vô tri như chiếc khăn, ngọn đèn bỗng mang tâm trạng, biết “thương nhớ”, biết thao thức cùng con người. Nhờ đó, thơ không chỉ kể cảm xúc, mà còn để cảm xúc tự cất tiếng nói qua hình ảnh, tạo nên chiều sâu rung động và sức ám ảnh lâu bền.

Tình cảm gắn liền với tính nhạc và tính hàm súc của ngôn từ

Tình cảm trong thơ không được diễn đạt bằng cách giải thích, mà bằng nhịp điệu. Khi xúc động mạnh, nhịp thở của con người thay đổi. Thơ ca mô phỏng điều đó bằng nhịp thơ (ngắt nhịp, gieo vần). Tình cảm gấp gáp thì nhịp ngắn; tình cảm man mác thì nhịp dài, dàn trải. Đặc trưng tình cảm của thơ là sự dồn nén. Một từ trong thơ có thể chứa đựng một lượng tình cảm rất lớn. Nhà thơ không nói hết, mà tạo ra những khoảng trống để người đọc tự điền vào bằng cảm xúc của chính mình.

Bảo Nhi