Thông tin lớp lớp 9 vào 10 Offline: https://forms.gle/T9iXwDmay16zNtiUA

Văn học không chỉ sinh ra để kể chuyện, để làm đẹp cho đời sống tinh thần con người, mà sâu xa hơn, văn học còn mang trong mình một sứ mệnh lớn lao là chất vấn, là đối thoại và là thức tỉnh. Bởi lẽ, có những điều trong xã hội được con người chấp nhận như một lẽ thường, tồn tại lâu dài đến mức trở thành hiển nhiên, không ai còn nghĩ đến việc phải đặt câu hỏi. Chính trong những khoảnh khắc ấy, văn học cất lên tiếng nói của mình, lặng lẽ mà bền bỉ, dịu dàng mà quyết liệt, để hỏi lại con người rằng điều ta đang coi là bình thường ấy có thật sự công bằng, có thật sự nhân văn hay không. Và thơ Hồ Xuân Hương, đặc biệt là bài “Cảnh làm lẽ”, là một minh chứng sâu sắc cho sức mạnh chất vấn ấy của văn học.

Trong xã hội phong kiến, chế độ đa thê được xem như một quy luật tự nhiên của đời sống. Người đàn ông có quyền lấy nhiều vợ, còn người phụ nữ thì phải cam chịu chia sẻ hạnh phúc, chấp nhận thân phận làm lẽ như một điều tất yếu. Lẽ thường ấy được bao bọc bởi đạo lí, lễ giáo, được củng cố bởi tập tục và tư tưởng nam quyền. Nhưng chính Hồ Xuân Hương, từ những trải nghiệm cay đắng của đời mình, đã không chấp nhận sự hiển nhiên đó. Bằng thơ ca, bà đã đối thoại với xã hội, đã đặt lại vấn đề về cái gọi là lẽ thường, để phơi bày bản chất bất công và tàn nhẫn của nó đối với số phận người phụ nữ.

Trong “Cảnh làm lẽ”, tiếng nói chất vấn vang lên từ những câu thơ đầy nước mắt. Hạnh phúc lứa đôi vốn thiêng liêng lại bị chia cắt thành những mảnh vụn đau đớn. Kẻ đắp chăn bông kẻ lạnh lùng là hình ảnh tương phản khắc nghiệt, gói trọn bi kịch của kiếp làm lẽ, nơi có người được yêu thương trọn vẹn, có kẻ chỉ nhận về sự hờ hững. Tiếng than chém cha cái kiếp lấy chồng chung không chỉ là lời nguyền rủa số phận mà còn là sự phẫn uất trước một trật tự xã hội phi lí. Qua từng câu thơ, Hồ Xuân Hương đã thổ lộ nỗi cô đơn, tủi nhục và đau khổ của người phụ nữ, để từ đó chất vấn thẳng thắn chế độ đa thê, rằng tại sao yêu thương lại phải chia phần, tại sao hạnh phúc của người đàn bà lại trở thành một thứ ân huệ hiếm hoi.

Văn học hay khi nó không dừng lại ở tiếng than, mà vươn tới khát vọng đổi thay. Đằng sau nỗi đau trong “Cảnh làm lẽ” là một ý thức cá nhân mạnh mẽ, là khao khát được sống trọn vẹn như một con người. Khi người phụ nữ thốt lên thân này ví biết dường này nhỉ, thà trước thôi đành ở vậy xong, đó không chỉ là sự tuyệt vọng mà còn là một sự thức tỉnh. Từ trong đổ vỡ, con người nhận ra bất công, nhận ra quyền được yêu thương của mình bị tước đoạt và từ đó, thơ ca trở thành lời kêu gọi thầm lặng cho công bằng và nhân phẩm.

Bởi vậy, văn học trở nên vĩ đại khi nó dám hỏi lại những điều tưởng như không thể thay đổi. Nhờ có những tiếng nói như Hồ Xuân Hương, những lẽ thường bất công không còn được bao phủ bởi vẻ ngoài hiền hòa của tập tục, mà hiện lên đúng với bản chất tàn nhẫn của nó. Văn học, trong hành trình chất vấn ấy, đã giúp con người biết nghi ngờ cái hiển nhiên, biết đau cùng nỗi đau của người khác và biết khao khát một thế giới nhân ái hơn. Chính ở đó, văn học không chỉ là nghệ thuật của ngôn từ, mà là nghệ thuật của lương tri và lòng trắc ẩn.