Nhận định 1

Nguyễn Tuân từng khẳng định: “Ở đâu có lao động thì ở đó có sáng tạo ra ngôn ngữ. Nhà văn không chỉ học tập ngôn ngữ của nhân dân mà còn là người phát triển ra ngôn ngữ sáng tạo, không nên ăn bám vào người khác”. Nhận định ấy đã nhấn mạnh vai trò chủ động và bản lĩnh sáng tạo của người cầm bút trong việc làm giàu cho tiếng nói nghệ thuật. Chính vì vậy, giá trị của một tác phẩm văn học không nằm ở số lượng chữ nghĩa tích lũy được, mà ở khả năng lựa chọn, tổ chức và sử dụng ngôn từ một cách linh hoạt, chính xác và giàu sức gợi. Khi chữ được đặt đúng vị trí thẩm mỹ của nó, văn chương sẽ có chiều sâu và sức nặng; ngược lại, nếu chỉ chất chứa vốn từ mà thiếu khả năng vận dụng, chữ nghĩa sẽ trở nên trơ lì, không tạo được hiệu quả nghệ thuật. Văn chương vì thế luôn đòi hỏi sự tinh tế và tỉnh táo trong từng thao tác dùng chữ, bởi chỉ một lựa chọn thiếu linh hoạt cũng có thể làm câu văn mất đi sinh khí và giá trị bền lâu.

Nhận định 2

Thơ trước hết là tiếng nói của đời sống tinh thần con người, là sự thổ lộ tình cảm nhưng không bộc phát bản năng mà đã được ý thức, chưng cất qua tư duy và nghệ thuật. Bởi vậy, tính trữ tình trở thành đặc trưng nổi bật nhất của nội dung thơ, chi phối cách cảm, cách nghĩ và cách biểu đạt của chủ thể sáng tạo. Trong Mĩ học, Hegel từng khẳng định: “Nhiệm vụ chính của thơ là gợi lên cho ý thức nhận thấy sức mạnh của cuộc sống tinh thần và tất cả những gì lay động ta”, qua đó nhấn mạnh chức năng đánh thức thế giới nội tâm sâu kín của con người. Thơ không đặt trọng tâm ở việc kể lại sự việc hay miêu tả hiện thực bên ngoài một cách khách quan, mà hướng vào việc biểu hiện những rung động, cảm xúc, những trải nghiệm tinh thần trước cuộc sống. Chính từ sự tập trung ấy, thơ giúp người đọc không chỉ nhìn thấy thế giới mà còn thấu hiểu con người ở bên trong thế giới ấy.

Nhận định 3

Ngôn từ của thơ được cấu tạo theo một nguyên tắc đặc biệt, trong đó tính hàm súc là yêu cầu nổi bật và nghiêm ngặt nhất. Đây vốn là đặc điểm chung của ngôn ngữ văn chương, song do đặc trưng thể loại, thơ biểu hiện tính hàm súc ở mức độ tập trung và cao độ hơn. Muốn phản ánh hiện thực muôn màu và đời sống tinh thần phong phú của con người trong khi bị giới hạn bởi số tiếng, nhịp điệu và dung lượng câu thơ, người nghệ sĩ buộc phải chắt chiu, chọn lọc từng con chữ. Mỗi từ ngữ trong thơ vì thế không chỉ mang nghĩa biểu đạt mà còn gợi mở nhiều tầng liên tưởng và cảm xúc, khiến ý nghĩa của bài thơ vượt xa khuôn khổ hình thức hữu hạn. Chính bởi sự cô đọng khắc nghiệt ấy, Maiacôpxki đã ví lao động nghệ thuật của nhà thơ như quá trình khai thác chất hiếm, khi cho rằng “nhà thơ trả chữ với giá cắt cổ”, bởi “lấy một chữ phải mất hàng tấn quặng ngôn từ”. Qua đó có thể thấy, đằng sau sự ngắn gọn của câu thơ là cả một quá trình lao động sáng tạo bền bỉ, làm nên giá trị thẩm mỹ kết tinh của thơ ca.