Thông tin lớp Sirius – ôn thi HSG chuyên sâu: https://forms.gle/7JGnemLi95VtTbPF7

Xã hội hiện nay không ngừng đổi mới thay bởi sự phát triển của công nghệ khoa học tân tiến và xu thế hội nhập, toàn cầu hóa. Chính bối cảnh này đã mở ra nhiều cơ hội phát triển cho các quốc gia, nhưng cũng đặt ra những thách thức.

Theo UNESCO: ‘‘Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động và sáng tạo trong quá khứ và trong hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị, các truyền thống và thị hiếu – những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc”. Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo ra, thể hiện trình độ phát triển, lối sống của một cộng đồng, tập thể, dân tộc. Đó là tiếng nói, chữ viết, trang phục, phong tục, tập quán,… Đặc biệt, trong thời kỳ hội nhập – thời đại mà các nước mở rộng quan hệ hợp tác, giao lưu sâu rộng, văn hóa có ý nghĩa lớn lao và tác động tới nhiều lĩnh vực đời sống như kinh tế, xã hội,…

Trước hết, văn hóa chính là nền tảng tinh thần của xã hội. Bởi lẽ, văn hóa đã định hướng tư tưởng, đạo đức và tạo nên sức mạnh đoàn kết trong cộng đồng, giúp quốc gia không bị đánh mất chính mình trước những khó khăn, thử thách. Một dân tộc có thể nghèo về kinh tế trong một giai đoạn, nhưng nếu giàu về văn hóa thì không bao giờ nghèo về tinh thần. Chính văn hóa đã tạo nên sức mạnh nội sinh, là “tấm khiên” giúp dân tộc Việt Nam ta vượt qua biết bao cuộc xâm lăng, chính sách đồng hóa, giữ vững bản lĩnh và lòng tự tôn dân tộc. Ngoài ra, văn hóa dạy con người ta biết sống nhân ái, tử tế, thiện lành, có trách nhiệm với cá nhân và xã hội. Nhờ đó, xã hội mới đảm bảo tính trật tự, an ninh và gắn kết con người lại với nhau, rút ngắn khoảng cách địa lý. Thực tế, trong lịch sử, truyền thống uống nước nhớ nguồn, truyền thống yêu nước,… là những nét đẹp văn hóa tinh thần, đã giúp nhân dân ta chiến thắng các thế lực thù địch trong và ngoài nước. Trong các cuộc kháng chiến của dân tộc, tinh thần chiến đấu vì độc lập tự do qua các triều đại phong kiến Việt Nam, trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ là những biểu hiện của văn hóa kết tinh thành sức mạnh đại đoàn kết to lớn, “soi đường cho quốc dân đi” (Hồ chí Minh).

Không chỉ là nền tảng tinh thần vững chắc, văn hóa dân tộc còn có vai trò then chốt trong việc tạo nên sức mạnh mềm, là phương tiện, cây cầu để kết nối, hội nhập quốc tế. Trên hết, văn hóa sẽ góp phần giới thiệu, lan tỏa, quảng bá hình ảnh, thương hiệu quốc gia đến bạn bè năm châu; thu hút vốn đầu tư nước ngoài; kích cầu du lịch; tăng cường hợp tác ngoại giao quốc tế. Khi tận dụng và phát triển nền văn hóa bản địa, đất nước ta đã tạo ra dấu ấn riêng, điểm nhấn khác biệt để thu hút khách du lịch; từ đó được thế giới tôn trọng, yêu mến và thích thú. Trong khi thế giới ngày càng được kết nối dễ dàng, thì chính văn hóa dân tộc trở thành “tấm hộ chiếu” giúp các nước khẳng định vị thế, nâng cao địa vị trên trường quốc tế. Hiện nay đất nước ta đã giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc qua sự công nhận của các tổ chức quốc tế như UNESCO về di sản văn hóa vật thể và phi vật thể: dân ca quan họ Bắc Ninh, nhã nhạc cung đình Huế, đờn ca tài tử,… và các lễ hội dân gian cổ truyền; qua các cuộc thi vươn tầm châu lục, thế giới. Trong những năm gần đây, hàng loạt các ca khúc nổi tiếng như: Bắc Bling (Bắc Ninh), Cầm kỳ thi hoạ, Đầu mèo đuôi chuột, Mục hạ vô nhân,… đã kết hợp hài hòa giữa yếu tố truyền thống và hiện đại để tô đậm bản sắc văn hóa các vùng miền, thời đại của đất nước, giúp các bạn trẻ tiếp cận một cách mới mẻ hơn. Hay trong cuộc thi hát Sing Asia, ca sĩ Phương Mỹ Chi đã giành giải Á quân 2 với mong muốn mang văn hóa Việt đến gần hơn với bạn bè quốc tế trong các điệu lý Bắc Bộ, điệu hò, cải lương,… Ca sĩ Đức Phúc – quán quân Intervision 2025 đã lan tỏa văn hóa dân tộc, tinh thần thép của con người Việt Nam qua bài hát “Phù Đổng Thiên Vương” kết hợp các đoạn rap bắt tai phù hợp thị hiếu khán giả trẻ.

Bên cạnh đó, văn hóa còn là đòn bẩy giúp phát triển kinh tế bền vững, bởi nền kinh tế tiến bộ thì cần dựa vào văn hóa dân tộc. Một quốc gia phát triển toàn diện, văn minh phải hội tụ nền kinh tế tri thức và đời sống tinh thần phong phú. Để đạt được điều đó, văn hóa chính là động lực nuôi dưỡng ý chí, sáng tạo, lòng nhiệt huyết của tuổi trẻ.

Vậy chúng ta cần làm gì để giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ hội nhập? Trước hết, ta cần bảo vệ những nét đẹp văn hóa như: giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, truyền lại những kinh nghiệm chơi nhạc cụ dân tộc, những tín ngưỡng văn hóa cho thế hệ đời sau. Thứ hai, ta cần tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại để hòa nhập chứ không hòa tan. Đặc biệt là tận dụng sự năng động, sáng tạo, tiếp thu nhanh khoa học công nghệ và thích nghi của giới trẻ. Cuối cùng, nhà nước, xã hội cần đề ra những chính sách đường lối ưu tiên văn hóa dân tộc để tạo ra cơ hội, cuộc thi giúp người trẻ tỏa sáng, lan truyền văn hóa dân tộc tới cộng đồng.

Tuy nhiên, hiện nay, một bộ phận giới trẻ đang dần xem nhẹ, thậm chí quay lưng với văn hóa dân tộc. Sự du nhập mạnh mẽ của văn hóa ngoại lai, cùng với lối sống thực dụng, chạy theo trào lưu, ưu tiên ngoại địa đã khiến nhiều giá trị truyền thống dân tộc bị lu mờ. Không ít bạn trẻ thành thạo ngoại ngữ nhưng lại thờ ơ với tiếng mẹ đẻ, say mê lễ hội nước ngoài nhưng thờ ơ với Tết cổ truyền, sẵn sàng bắt chước hình thức văn hóa hiện đại mà quên mất chiều sâu văn hóa dân tộc. Đó là hồi chuông đáng báo động của sự “đứt gãy” trong nhận thức về văn hóa. Bên cạnh đó, giữ gìn và phát huy văn hóa dân tộc không có nghĩa là khép mình trước thế giới, mà là biết tiếp thu tinh hoa nhân loại trên nền tảng bản sắc của chính mình, biết cân bằng, dung nạp, hài hòa.

Tóm lại, văn hóa dân tộc không chỉ là những gì đã qua, được lưu giữ trong bảo tàng hay trang sách, mà là mạch sống đang chảy bền bỉ âm thầm, nuôi dưỡng tâm hồn mỗi con người, là căn cước tinh thần làm nên bản sắc của một quốc gia. Văn hóa dân tộc là cội nguồn, điểm tựa và ngọn lửa dẫn đường cho tương lai. Khi mỗi người con đất Việt biết tự hào, trân trọng và sống có trách nhiệm với văn hóa của dân tộc mình, thì bản sắc ấy sẽ không bao giờ phai nhạt, mà trái lại, sẽ tỏa sáng bền bỉ giữa dòng chảy toàn cầu hóa hôm nay