Cấp độ thứ nhất

Ở cấp độ thứ nhất, người đọc tiếp nhận tác phẩm văn học bằng cách chú ý đến nội dung trực tiếp như câu chuyện, nhân vật, sự kiện, tình huống. Đây là cách tiếp nhận đơn giản nhưng cần thiết, giúp người đọc hình dung rõ ràng diễn biến trong tác phẩm. Chẳng hạn, khi đọc Truyện Kiều, người đọc thấy ngay số phận đầy biến cố của Thúy Kiều, từ lúc gặp gỡ Kim Trọng cho đến khi rơi vào cảnh lưu lạc. Cấp độ này giúp học sinh dễ dàng nắm bắt cốt truyện và tạo sự hứng thú từ ban đầu để nuôi dưỡng tình yêu văn học.

Cấp độ thứ hai

Ở cấp độ thứ hai, người đọc không chỉ dừng lại ở việc hiểu câu chuyện mà còn nhận ra tư tưởng, thông điệp, giá trị nhân sinh mà tác giả gửi gắm. Đây là bước chuyển từ cảm nhận bề mặt sang chiều sâu, giúp người đọc thấy được ý nghĩa của tác phẩm. Ví dụ, khi đọc Chí Phèo của Nam Cao, người đọc không chỉ thấy bi kịch của một con người bị tha hóa mà còn nhận ra tư tưởng nhân đạo: khát vọng làm người lương thiện và sự tố cáo xã hội bất công. Cấp độ này giúp người đọc có thể phân tích tác phẩm một cách sâu sắc. Ngoài ra, nó còn giúp độc giả rút ra bài học, liên hệ với thực tế, nuôi dưỡng tư tưởng và nhân cách.

Cấp độ thứ ba

Ở cấp độ thứ ba, người đọc tiếp nhận tác phẩm một cách toàn diện, chú ý cả nội dung và hình thức nghệ thuật. Không chỉ hiểu tư tưởng, người đọc còn cảm nhận cái hay, cái đẹp trong ngôn ngữ, hình ảnh, kết cấu, giọng điệu. Ví dụ, khi đọc Vội vàng của Xuân Diệu, người đọc vừa thấy tư tưởng sống vội vàng, trân trọng tuổi trẻ, vừa thưởng thức nghệ thuật ngôn từ giàu nhạc điệu, hình ảnh tươi mới, cách dùng điệp từ và so sánh độc đáo. Đây chính là cấp độ bắt buộc để đánh giá toàn diện tác phẩm. Ngoài ra, nó còn giúp người đọc nâng cao khả năng cảm thụ, nuôi dưỡng tâm hồn thẩm mỹ và biết trân trọng cái đẹp trong văn chương cũng như trong đời sống.