Thông tin lớp 9 vào 10 chuyên cô Tú Huyền: https://forms.gle/ohNQcgULyDv67KGu6

“Nghệ thuật không tái tạo những gì ta thấy, đúng hơn là nó mở mắt cho ta” nhận định của Picasso không chỉ là một tuyên ngôn thẩm mỹ, mà còn là một cách nhìn sâu sắc về bản chất của nghệ thuật.

Trước hết, cần hiểu rằng “tái tạo những gì ta thấy” là cách hiểu nghệ thuật theo lối mô phỏng hiện thực một cách đơn giản, như một tấm gương phản chiếu đời sống. Tuy nhiên, nếu nghệ thuật chỉ dừng lại ở việc sao chép, nó sẽ trở nên vô hồn và không mang lại giá trị nhận thức mới. Picasso đã phủ nhận quan niệm ấy để khẳng định một điều rằng nghệ thuật không nhằm “chép lại” thế giới, mà nhằm “mở” thế rằng, khai mở cả đối tượng được phản ánh lẫn chính con người tiếp nhận.

Cốt lõi của nhận định nằm ở việc “mở mắt cho ta”. Nghệ thuật chân chính có khả năng đánh thức những tầng sâu của nhận thức và cảm xúc. Nó giúp con người nhìn thấy những điều vốn quen thuộc nhưng bị che khuất bởi thói quen, hay định kiến. Một bức tranh, một bài thơ, hay một bản nhạc không chỉ cho ta thấy cái “đang là”, mà còn gợi ra cái “có thể là”, cái “nên là”. Nhờ đó, nghệ thuật mở rộng tầm nhìn của con người theo hướng đa chiều từ bề mặt đến chiều sâu, từ hiện tượng đến bản chất, từ cá nhân đến nhân loại.

Đúng như Franz Kafka từng nói: “Một cuốn sách phải là cái rìu cho vùng biển đóng băng trong chúng ta”. Điều này đặc biệt đúng khi nghệ thuật không ngại phá vỡ những khuôn mẫu quen thuộc. Trường phái Lập thể mà Picasso theo đuổi chẳng hạn, đã không tái hiện thế giới theo phối cảnh thông thường, mà “bẻ gãy” hình khối, tái cấu trúc đối tượng để người xem nhìn sự vật từ nhiều góc độ cùng lúc. Chính sự không giống thật ấy lại khiến người ta nhận ra bản chất phức hợp của hiện thực điều mà cách vẽ truyền thống khó lòng thể hiện. Như vậy, nghệ thuật không phải là sự lặp lại cái nhìn mà là sự sáng tạo cái nhìn.

Không chỉ trong hội họa, văn học cũng minh chứng rõ ràng cho luận điểm này. Những tác phẩm lớn không đơn thuần kể lại câu chuyện đời sống, mà còn đặt ra những vấn đề, những câu hỏi khiến người đọc phải suy tư. Một tác phẩm hay có thể khiến ta nhìn lại chính mình, nhìn lại xã hội, từ đó thay đổi cách hiểu cách cảm thậm chí là cách sống. Nghệ thuật vì thế trở thành một “lăng kính” qua đó mà thế giới hiện ra phong phú và sâu sắc hơn. Tuy nhiên, cũng cần thấy rằng nghệ thuật vẫn bắt nguồn từ hiện thực. Nó không tách rời đời sống, mà lấy đời sống làm chất liệu. Điểm khác biệt nằm ở chỗ: nghệ sĩ không sao chép hiện thực một cách cơ học, mà chọn lọc, biến đổi và thăng hoa hiện thực thông qua cảm xúc, tư duy và phong cách cá nhân. Chính quá trình sáng tạo ấy đã biến cái quen thuộc thành cái mới mẻ, cái bình thường thành cái có ý nghĩa.

Nhận định của Picasso vì thế đã khẳng định một chân lý quan trọng giá trị đích thực của nghệ thuật không nằm ở việc phản ánh thế giới như nó vốn có, mà ở khả năng giúp con người nhìn thế giới theo những cách khác sâu sắc hơn, tinh tế hơn và nhân văn hơn. Nghệ thuật không chỉ “cho ta thấy”, mà còn “dạy ta nhìn”. Trong một thế giới ngày càng bị bủa vây bởi thông tin và hình ảnh, lời nhắc của Picasso lại càng trở nên ý nghĩa: đừng chỉ nhìn bằng mắt, hãy nhìn bằng tâm hồn. Và chính nghệ thuật, bằng sức mạnh khai mở của nó, sẽ giúp ta thực sự “mở mắt” trước cuộc đời.