Thông tin chi tiết lớp HSG THCS: https://forms.gle/MMC8JdtQU3dBwDGeA

Nhà văn Nga vĩ đại Maksim Gorky từng khẳng định: “Văn học là nhân học”, văn chương, tự bản chất của nó, luôn hướng về con người, vì con người và thức tỉnh những điều tốt đẹp nơi con người. Bởi thế, những tác phẩm có khả năng sống mãi với thời gian thường không chỉ hấp dẫn ở nghệ thuật biểu đạt mà còn chạm tới tầng sâu nhân tính, khơi dậy trong lòng người đọc niềm thương yêu và khát vọng hướng thiện. Trong mạch nguồn tư tưởng giàu giá trị nhân văn ấy, nhà văn Thạch Lam đã gửi gắm một quan niệm sâu sắc về sứ mệnh của người cầm bút: “Thiên chức của nhà văn cũng như những chức vụ cao quý khác là phải nâng đỡ những cái tốt để trong đời có nhiều công bằng, thương yêu hơn.” Đây không chỉ là lời bộc bạch về nghề văn, mà còn là một tuyên ngôn nghệ thuật thấm đẫm tinh thần nhân đạo, khẳng định vai trò và trách nhiệm cao quý của người nghệ sĩ trước cuộc đời rộng lớn.

Trong nhận định trên, từ ngữ gây nhiều suy ngẫm nhất có lẽ là hai chữ “thiên chức”. “Thiên chức” không đơn thuần là công việc hay bổn phận thông thường, mà là một sứ mệnh thiêng liêng, mang tính tinh thần và trách nhiệm sâu xa. Khi đặt nghề văn ngang hàng với “những chức vụ cao quý khác”, Thạch Lam đã nâng vị thế của người nghệ sĩ lên một tầm vóc đặc biệt: họ không chỉ là người viết nên những trang sách, mà còn là người giữ lửa cho tâm hồn nhân loại. Nhà văn chân chính không thể quay lưng trước những bất hạnh, đau thương hay bất công của xã hội; càng không thể vô cảm trước tiếng thở dài của những số phận nhỏ bé. Họ phải là người biết lắng nghe những thanh âm mong manh nhất của đời sống, biết rung động trước nỗi đau con người và dùng ngòi bút như một cách nâng niu, bảo vệ phẩm giá con người.

Đặc biệt, Thạch Lam nhấn mạnh thiên chức ấy trước hết nằm ở việc “nâng đỡ những cái tốt”. Đây là một cách diễn đạt giàu chiều sâu nhân văn, bởi văn chương chân chính không chỉ dừng lại ở việc phản ánh hiện thực mà còn phải biết phát hiện, nâng niu và làm bừng sáng những giá trị đẹp đẽ đang hiện hữu trong cuộc đời. “Cái tốt” ở đây không chỉ là những hành động lớn lao, phi thường, mà còn là vẻ đẹp lặng thầm của lòng nhân hậu, sự hy sinh, đức vị tha, niềm tin hay khát vọng sống tử tế. Trong thế giới vốn không tránh khỏi những xô lệch, nghiệt ngã, văn chương giống như một dòng nước ngầm âm thầm tưới mát tâm hồn, giữ cho con người niềm tin rằng giữa cuộc đời nhiều biến động, ánh sáng của điều thiện vẫn luôn hiện hữu.

Thực tế văn học đã chứng minh rõ điều ấy. Nam Cao viết Lão Hạc không đơn thuần để kể về cái đói nghèo khốn khó của người nông dân trước Cách mạng tháng Tám, mà sâu xa hơn là để làm nổi bật vẻ đẹp của lòng tự trọng và nhân phẩm nơi con người tưởng như bị dồn đến bước đường cùng. Kim Lân trong Vợ nhặt đã không để nạn đói trở thành màu sắc tuyệt vọng bao trùm tác phẩm, mà từ chính bóng tối khắc nghiệt ấy lại thắp lên ánh sáng của tình người, của khát vọng được sống, được yêu thương. Hay Nguyễn Thành Long trong “Lặng lẽ Sa Pa” âm thầm phát hiện vẻ đẹp của những con người lặng lẽ cống hiến giữa núi rừng heo hút, những con người bình dị nhưng mang trong mình lí tưởng sống thật đáng trân trọng. Văn chương, bằng khả năng nâng đỡ cái đẹp và khơi sáng cái thiện, đã khiến cuộc đời hiện lên không chỉ với những gam màu xám tối mà còn lấp lánh ánh sáng của tình người.

Không dừng lại ở việc khẳng định nhiệm vụ của người cầm bút, Thạch Lam còn hướng đến đích đến đẹp đẽ của văn học: “để trong đời có nhiều công bằng, thương yêu hơn.” Đây có lẽ là tầng ý nghĩa sâu sắc nhất của nhận định. Văn chương không thể trực tiếp thay đổi xã hội bằng những hành động hữu hình, nhưng nó có khả năng lay động tâm hồn, thức tỉnh lương tri và nuôi dưỡng lòng trắc ẩn, một điều mà không phải sức mạnh nào cũng có thể làm được. Một cuốn sách hay có thể khiến con người biết sống chậm lại để lắng nghe nỗi đau của người khác; một bài thơ đẹp có thể gieo vào lòng người niềm tin về cái đẹp; một tác phẩm lớn có thể khiến con người học cách yêu thương, sẻ chia và đấu tranh chống lại cái ác. Chính vì thế, sức mạnh của văn chương không nằm ở những lời hô hào trực diện mà ở khả năng cảm hóa con người từ sâu thẳm tâm hồn.

Dẫu vậy, cần hiểu rằng việc “nâng đỡ cái tốt” không có nghĩa là văn học chỉ ngợi ca ánh sáng mà né tránh bóng tối. Người nghệ sĩ chân chính nhiều khi phải bước vào những góc khuất đau đớn nhất của cuộc đời, phải đối diện với cái xấu, cái ác và sự bất công để từ đó làm nổi bật hơn khát vọng về công lí và nhân phẩm. Nguyễn Du viết Truyện Kiều đầy nước mắt không phải để gieo bi thương, mà để cất lên tiếng nói thương cảm cho những kiếp người tài hoa bạc mệnh. Nam Cao dựng nên bi kịch Chí Phèo không nhằm đẩy con người vào tuyệt vọng, mà để khẩn thiết đặt ra câu hỏi về quyền được làm người. Chính bởi vậy, văn học chân chính dù đi qua đau thương vẫn luôn neo đậu ở bến bờ nhân ái.

Khép lại nhận định của Thạch Lam, ta càng thấm thía hơn giá trị cao quý của nghề viết và vẻ đẹp bền vững của văn chương. Một tác phẩm lớn không phải bởi nó viết về điều vĩ đại đến đâu, mà bởi nó khiến con người trở nên nhân hậu hơn, biết đau trước nỗi đau của người khác và biết nâng niu những điều tử tế giữa cuộc đời. Có lẽ, đó cũng chính là vẻ đẹp sâu xa nhất của văn học: lặng lẽ gieo vào tâm hồn con người những hạt mầm của công bằng, yêu thương và niềm tin vào cái thiện.