Thông tin lớp HSG THCS: https://forms.gle/MMC8JdtQU3dBwDGeA

______________________

Một bài văn nghị luận xã hội chỉ thực sự chín khi người viết dám bước ra khỏi lối mòn tư duy một chiều để nhìn thấu những góc khuất của vấn đề. Nếu bạn đang tìm kiếm cách để tạo nên sự đột phá sắc sảo và chiều sâu cho bài viết, các định hướng tham khảo cho phần phản đề dưới đây chính là chìa khóa không thể bỏ qua. Hãy cùng khám phá nghệ thuật lật ngược vấn đề để biến mỗi lập luận thành một dấu ấn cá nhân đầy bản lĩnh và thuyết phục.

1. Xác định giới hạn áp dụng

Mọi chân lý hay đức tính đều có một ngưỡng giá trị nhất định. Nếu vượt quá ngưỡng đó hoặc áp dụng sai hoàn cảnh, nó không còn mang ý nghĩa tích cực ban đầu. Cách này giúp bạn chỉ ra tính hai mặt của vấn đề.

• Định hướng: Phân tích rằng một tư tưởng tốt chỉ đúng khi nó đi kèm với sự tỉnh táo và trí tuệ. Nếu thực hiện một cách mù quáng, máy móc, nó sẽ dẫn đến những hệ lụy tiêu cực.
• Ví dụ thực tế: Khi bàn về tinh thần lạc quan, bạn cần phản đề rằng: Lạc quan không có nghĩa là phớt lờ thực tế nghiệt ngã hay trốn tránh khó khăn. Trong đại dịch Covid-19, nếu “lạc quan” theo kiểu chủ quan, không tuân thủ các quy định phòng dịch vì nghĩ rằng “mình sẽ không sao”, thì đó là sự thiếu trách nhiệm, gây nguy hiểm cho chính mình và cộng đồng.

2. Phân biệt ranh giới khái niệm

Có những khái niệm nhìn qua tưởng chừng giống nhau nhưng bản chất lại hoàn toàn khác biệt. Việc chỉ ra sự nhầm lẫn này giúp bài viết có chiều sâu tư duy và tránh được cái nhìn hời hợt.

• Định hướng: Đặt khái niệm đang bàn luận cạnh khái niệm khác có biểu hiện tương đồng để so sánh. Từ đó, định nghĩa lại đâu là giá trị thực sự mà con người cần hướng tới.
• Ví dụ thực tế: Khi bàn về đức tính tiết kiệm, bạn cần phân biệt nó với sự hà tiện. Tiết kiệm là sử dụng của cải, thời gian một cách hợp lý để dành nguồn lực cho những việc lớn lao hơn. Ngược lại, hà tiện là sự bủn xỉn, chi li quá mức ngay cả với những nhu cầu cơ bản của bản thân và người thân, dẫn đến lối sống khắc khổ, hẹp hòi.

3. Mở rộng góc nhìn

Đưa vấn đề vào hệ quy chiếu rộng hơn để xem xét tác động lâu dài hoặc mâu thuẫn giữa các tầng lợi ích.

• Định hướng: Thay vì chỉ nhìn vào cái lợi trước mắt hay lợi ích cá nhân, ta có thể đặt câu hỏi về trách nhiệm với cộng đồng, môi trường và tương lai.
• Ví dụ thực tế: Khi bàn về khát vọng làm giàu, có thể phản đề về việc tàn phá môi trường. Một quốc gia hay một cá nhân có thể giàu lên nhanh chóng về kinh tế, nhưng nếu cái giá phải trả là sự cạn kiệt tài nguyên và ô nhiễm môi trường không thể phục hồi, thì sự giàu có đó là một sự thụt lùi về văn minh. Khát vọng chân chính phải là sự phát triển bền vững, hài hòa giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm với thiên nhiên.

4. Truy vấn động cơ

Đi sâu vào phân tích mục đích thực sự ẩn sau những hành động hoặc biểu hiện tốt đẹp bên ngoài để tìm ra giá trị thực của chúng.

• Định hướng: Một hành động chỉ thực sự có giá trị khi nó xuất phát từ sự tự nguyện, chân thành và lòng trắc ẩn.
• Ví dụ thực tế: Khi bàn về lòng tốt và sự tử tế, bạn có thể phản đề về việc “tử tế có tính toán”. Có những người giúp đỡ người khác chỉ khi có ống kính máy quay, hoặc chỉ làm việc thiện nguyện khi cần đánh bóng tên tuổi trên mạng xã hội. Khi đó, sự tử tế đã bị biến thành một món hàng để trao đổi danh tiếng, nó không còn sức mạnh cảm hóa hay lan tỏa thực sự vì thiếu đi nguồn sáng từ tâm hồn chân thành. Một xã hội chỉ toàn những hành động tử tế có kịch bản sẽ trở nên lạnh lẽo và đầy hoài nghi.