Trong quá trình làm bài nghị luận văn học, việc xác định rõ mục tiêu phân tích giữ vai trò đặc biệt quan trọng, bởi nó định hướng toàn bộ cách lựa chọn và sử dụng dẫn chứng. Khi xác định đúng trọng tâm, bài viết sẽ tránh được tình trạng dẫn chứng dàn trải, thiếu định hướng. Vì vậy, trong nghị luận văn học cần luôn tuân thủ nguyên tắc luận điểm phải được xác lập trước, dẫn chứng được lựa chọn sau, và chỉ có ý nghĩa khi phục vụ trực tiếp cho luận điểm cần làm sáng tỏ. Cần lưu ý rằng, dẫn chứng chỉ là cơ sở thực tiễn cho lập luận, còn phân tích mới là yếu tố quyết định giá trị thuyết phục của đoạn văn.

Để lựa chọn được dẫn chứng xác đáng, người viết cần tiếp cận tác phẩm ở nhiều phương diện. Trước hết là các chi tiết tiêu biểu gắn với hành động, lời nói và diễn biến tâm lí của nhân vật. Tiếp đến là hệ thống hình ảnh và chi tiết nghệ thuật (biểu tượng, không gian và thời gian nghệ thuật). Cuối cùng là những yếu tố ngôn ngữ đặc sắc thể hiện qua từ ngữ, câu văn, câu thơ then chốt. Việc sử dụng dẫn chứng cần bảo đảm tính chọn lọc, tiêu biểu và cô đọng, tránh kể lại cốt truyện một cách dài dòng thiếu phân tích, qua đó làm nổi bật giá trị tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm, nhằm nâng cao hiệu quả lập luận và giá trị thuyết phục của bài viết.

Như vậy, việc tìm kiếm, lựa chọn và phân tích dẫn chứng giữ vai trò then chốt trong bài nghị luận văn học quyết định trực tiếp đến chiều sâu tư duy và sức thuyết phục của lập luận. Dẫn chứng chỉ thực sự có giá trị khi được lựa chọn đúng trọng tâm, triển khai hợp lí và phân tích sâu sắc nhằm làm sáng tỏ luận điểm. Do đó, người viết không chỉ cần nắm vững nguyên tắc sử dụng dẫn chứng mà còn phải biết khai thác ý nghĩa tư tưởng và nghệ thuật ẩn sau mỗi chi tiết góp phần thể hiện năng lực cảm thụ văn học và nâng cao chất lượng bài viết.