Thông tin lớp HSG THCS: https://forms.gle/eoVy9JQaPcCAoe6g7

__________________

Thơ ca là loại hình nghệ thuật trữ tình, phản ánh đời sống thông qua thế giới cảm xúc phong phú và tinh tế của con người. Không giống các loại hình ngôn ngữ thông thường chỉ chú trọng đến việc truyền đạt thông tin, ngôn ngữ thơ hướng tới việc khơi gợi cảm xúc và mở rộng chiều sâu nhận thức. Vì vậy, nội tâm của nhà thơ không chỉ được thể hiện bằng ý nghĩa của từ ngữ mà còn được gửi gắm qua âm thanh, nhịp điệu và cách tổ chức ngôn từ.

Trong văn xuôi, các yếu tố thanh học của ngôn ngữ như cao độ, cường độ, trường độ… thường không được tổ chức có chủ ý. Ngược lại, trong thơ, những yếu tố ấy được sắp xếp chặt chẽ và có dụng ý nghệ thuật rõ ràng. Nhờ sự tổ chức đó, từ ngữ trong thơ không chỉ mang nghĩa tường minh mà còn hàm chứa những tầng nghĩa sâu xa, gợi lên những cảm xúc và liên tưởng mà ngôn từ đơn thuần khó có thể diễn đạt hết. Chính vì vậy, nhạc tính được xem là đặc trưng nổi bật, mang tính loại biệt của ngôn ngữ thơ ca.

Theo các nhà nghiên cứu, nhạc tính của thơ được biểu hiện tập trung qua ba phương diện cơ bản: sự cân đối, sự trầm bổng và sự trùng điệp.

1. Sự cân đối

Sự cân đối là sự tương xứng, hài hòa giữa các dòng thơ, các câu thơ trong một bài thơ. Sự hài hòa ấy có thể được tạo nên từ hình ảnh, âm thanh hoặc cấu trúc câu. Chẳng hạn, trong hai câu thơ của Nguyễn Bỉnh Khiêm:

“Một mai, một cuốc, một cần câu

Thơ thẩn dầu ai vui thú nào”

sự lặp lại của cấu trúc và nhịp điệu đã tạo nên cảm giác nhịp nhàng, cân xứng, góp phần thể hiện lối sống ung dung, tự tại của nhà thơ.

Trong thơ ca truyền thống, đặc biệt là thơ Đường luật, sự cân đối được thể hiện rất rõ qua phép đối ở các cặp câu thực và câu luận. Đối với thơ hiện đại, yêu cầu về đối không còn mang tính bắt buộc, song các nhà thơ vẫn chú ý vận dụng sự cân xứng giữa các dòng, các đoạn thơ để tạo hiệu quả thẩm mỹ và sự liên kết cho toàn bài.

2. Sự trầm bổng

Sự trầm bổng của ngôn ngữ thơ thể hiện ở cách hòa âm, ở sự thay đổi độ cao – thấp của thanh điệu, cũng như ở nhịp điệu của câu thơ. Việc sử dụng linh hoạt các thanh bằng – trắc giúp nhà thơ diễn tả những trạng thái cảm xúc khác nhau. Ví dụ, Xuân Diệu đã sử dụng nhiều thanh bằng trong hai câu thơ:

“Sương nương theo trăng ngừng lưng trời

Tương tư nâng lòng lên chơi vơi”

Nhờ đó, âm hưởng câu thơ trở nên nhẹ nhàng, êm ái, phù hợp với cảm xúc lâng lâng, mơ mộng của tâm hồn.

Bên cạnh thanh điệu, nhịp thơ cũng là yếu tố quan trọng tạo nên sự trầm bổng. Trong câu thơ:

“Sen tàn/ cúc lại nở hoa

Sầu dài/ ngày ngắn/ đông đà sang xuân”

nhịp điệu đều đặn, uyển chuyển gợi lên vòng tuần hoàn của thời gian và sự vận động tinh tế của cảm xúc. Như vậy, âm thanh và nhịp điệu trong thơ không chỉ là hình thức bên ngoài mà còn là phương tiện biểu đạt đời sống nội tâm sâu kín của con người.

3. Sự trùng điệp

Sự trùng điệp trong thơ được thể hiện qua việc sử dụng vần, điệp từ, điệp ngữ và điệp cấu trúc. Những yếu tố này giúp liên kết các dòng thơ thành một chỉnh thể thống nhất, đồng thời tạo nên ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc. Trong bài Tiếng đàn mưa của Bích Khê, lối điệp được vận dụng linh hoạt để vừa tái hiện nhịp rơi liên hồi của mưa, vừa gợi cảm giác vương vấn, lan tỏa kéo dài trong cảm xúc người thưởng thức.