Nhận định 1

Bêlinxki từng khẳng định: “Tác phẩm nghệ thuật sẽ chết nếu nó miêu tả cuộc sống chỉ để miêu tả, nếu nó không phải là tiếng thét khổ đau hay lời ca tụng hân hoan, nếu nó không đặt ra những câu hỏi hoặc trả lời những câu hỏi đó.” Nhận định ấy đã gợi mở về chức năng nhận thức của văn học: văn chương không chỉ phản ánh hiện thực ở bề mặt mà còn đi sâu khám phá bản chất đời sống và con người. Khi cất lên tiếng nói của nỗi đau hay niềm hân hoan, khi đặt ra những vấn đề có ý nghĩa về số phận và giá trị sống, tác phẩm giúp người đọc mở rộng hiểu biết, thức tỉnh ý thức và nhận ra những chiều sâu ẩn khuất của hiện thực, qua đó khẳng định vai trò bền vững của văn học trong hành trình nhận thức thế giới và chính mình.

Nhận định 2

Chế Lan Viên từng viết: “Vạt áo của triệu nhà thơ không bọc hết vàng mà đời rơi vãi. Hãy nhặt lấy chữ của đời mà góp nên trang.” Câu thơ đã gợi mở một cách sâu sắc chức năng nhận thức của văn học: hiện thực đời sống luôn rộng lớn, phong phú và phức tạp hơn khả năng phản ánh của bất kì tác phẩm nào, song văn học vẫn có thể chắt lọc những “hạt vàng” có ý nghĩa nhất của cuộc đời. Bằng việc “nhặt lấy chữ của đời”, người nghệ sĩ không sao chép hiện thực một cách máy móc mà lựa chọn, khái quát và sáng tạo, qua đó giúp người đọc nhận ra bản chất của con người, của xã hội và những vấn đề mang tính quy luật của đời sống. Chính quá trình ấy khiến văn học trở thành con đường quan trọng giúp con người mở rộng hiểu biết, làm giàu nhận thức và thấu hiểu thế giới cũng như chính mình.

Nhận định 3

Nhận định của Claudio Magris rằng “Văn học không quan tâm đến câu trả lời do nhà văn đem lại, mà quan tâm đến những câu hỏi do nhà văn đặt ra và những câu hỏi này luôn rộng hơn bất kì câu trả lời căn kẽ nào” đã chạm tới bản chất sâu xa của văn chương đích thực. Văn học không tồn tại để ban phát những chân lý khép kín hay những lời giải sẵn có mà để đánh thức trong con người nhu cầu suy tư, đối thoại và tự vấn về cuộc sống. Một tác phẩm lớn không khiến người đọc thỏa mãn ngay lập tức, mà khiến họ day dứt, trăn trở trước những câu hỏi về con người và số phận. Chính những câu hỏi ấy mở ra chiều sâu tư tưởng của tác phẩm, vượt khỏi giới hạn cá nhân của người viết và tiếp tục sống trong tâm trí nhiều thế hệ độc giả. Bởi vậy, giá trị lâu bền của văn học không nằm ở việc trả lời đời sống như thế nào, mà ở khả năng khơi gợi con người suy nghĩ sâu hơn, sống có ý thức hơn trước những vấn đề muôn thuở của nhân loại.