NHẬN ĐỊNH 1

Lê Đạt từng khẳng định: “Nhà thơ có thể nghĩ tới việc cấy chữ như nhà khoa học cấy gen trong công nghệ sinh học” và nhận định đó đã nhấn mạnh bản chất lao động sáng tạo đặc biệt của thơ ca. Mỗi con chữ trong bài thơ không còn mang nghĩa thông báo đơn thuần mà được chọn lọc, sắp đặt để tạo nên những tầng nghĩa mới, những rung động mới. Vì thế, ngôn ngữ thơ luôn cô đọng, hàm súc và đa nghĩa, không vận hành theo kiểu tuyến tính mà gợi mở nhiều cách cảm nhận khác nhau. Quá trình đọc thơ cũng là quá trình đồng sáng tạo, khi người đọc thả mình vào mạch cảm xúc và chiều sâu của ngôn từ để làm “sống dậy” thế giới nghệ thuật. Chỉ khi có sự gặp gỡ giữa công phu “cấy chữ” của nhà thơ và sự đồng cảm của người đọc thì bài thơ mới phát huy trọn vẹn giá trị thẩm mỹ, con chữ mới thực sự bền lâu trong tâm hồn người tiếp nhận.

NHẬN ĐỊNH 2

Như Bạch Lan Mai từng viết: “Thơ là phong cảnh, là linh hồn, cũng là vận mệnh của mỗi thời đại, thơ như ngọn gió hắt hiu trên mái, như khói bảng lảng từ lò hương, là năm tháng tình nồng, cũng là thời gian thanh mát”, thơ ca không chỉ phản ánh đời sống mà còn kết tinh vẻ đẹp tinh thần và nhịp thở của một thời đại. Chính vì thế, lao động thơ là hành trình “lạ hóa” ngôn từ, làm cho mỗi con chữ thoát khỏi sự quen thuộc khô cứng để trở nên “lấp lánh” và khơi gợi trong cảm xúc và liên tưởng. Khi ngôn từ được nâng lên thành nghệ thuật, tiếng Việt không còn chỉ là phương tiện biểu đạt mà trở thành một thế giới thẩm mỹ giàu nhạc tính và hình ảnh. Và cũng từ đó, người đọc không chỉ tiếp nhận ý nghĩa của bài thơ mà còn được đánh thức tình yêu đối với ngôn ngữ dân tộc, được mở rộng tâm hồn trước cái đẹp. Điều này cho thấy thơ ca là nơi gặp gỡ giữa sáng tạo của nhà thơ và sự rung động của người đọc, nơi mỗi con chữ sống một đời sống mới và nâng đỡ đời sống tinh thần con người.

NHẬN ĐỊNH 3

Mỗi chữ trong thơ phải tinh luyện đến mức trở thành sự “nén chặt năng lượng” (Ti-khô-nốp) để khi cất lên có thể “nổ ra như tiếng sét” (Chế Lan Viên), bởi thơ không chấp nhận sự dàn trải mà luôn đòi hỏi ngôn từ đạt đến trạng thái cô đặc của cảm xúc và tư tưởng. Khi con chữ được chắt lọc như thế, nó không còn là những kí hiệu vô tri mà trở nên đầy sức nặng và cảm xúc, mang trong mình linh hồn của thời đại và rung động của cái tôi nghệ sĩ. Chính quá trình dồn nén và bùng nổ ấy làm nên sức gợi đặc trưng của ngôn ngữ thơ, khiến thơ vừa hàm súc, giàu nhạc tính, vừa có khả năng ám ảnh lâu dài trong tâm trí người đọc, qua đó khẳng định giá trị của lao động nghệ thuật nghiêm túc và tài năng sáng tạo của nhà thơ.