Thông tin lớp HSG THCS: https://forms.gle/MMC8JdtQU3dBwDGeA

Tình huống truyện được nhà phê bình Nguyễn Đăng Mạnh ví như “nước rửa ảnh” quả thực là một hình ảnh rất giàu ý nghĩa, giúp ta hiểu rõ hơn về vai trò của tình huống trong nghệ thuật truyện ngắn. Qua đó, ông nhấn mạnh rằng tình huống không chỉ là một yếu tố cấu trúc đơn thuần, mà còn là cách để khám phá và làm nổi bật bản chất nhân vật.

Khi đặt nhân vật vào một tình huống đặc biệt, có sự thử thách hoặc đảo lộn chúng ta mới thấy được sự thay đổi, sự lựa chọn và cả những góc khuất sâu thẳm trong con người họ. Đây chính là lúc nhân vật trở nên sống động, chân thực và giàu sức biểu cảm nhất. Tình huống truyện không chỉ là chất xúc tác mà còn là công cụ để người đọc cảm nhận được chiều sâu tâm lý và những giá trị nhân văn mà tác phẩm muốn truyền tải.

Phân loại tình huống truyện thường gặp có 3 loại

(1) Tình huống truyện tâm lý:

Tình huống tâm lí là một yếu tố quan trọng trong việc khắc họa nhân vật và làm rõ chiều sâu cảm xúc của họ. Trong văn học, tình huống này thường được xây dựng để nhân vật bộc lộ nội tâm hoặc đối mặt với những mâu thuẫn bên trong.

Ví dụ: Trong tác phẩm “Làng” của Kim Lân, ta thấy rõ cảm xúc giằng xé của ông Hai khi nghe tin làng mình theo giặc. Ông trải qua sự đau khổ, tủi nhục, nhưng sau đó là niềm vui sướng tột độ khi sự thật được làm sáng tỏ. Đây là cách mà nhà văn sử dụng tình huống để làm nổi bật tâm lý nhân vật một cách sâu sắc và chân thực.

(2) Tình huống truyện hành động:

Tình huống hành động là một yếu tố quan trọng trong câu chuyện, nơi mà nhân vật chính phải đối mặt với một sự kiện đặc biệt hoặc chuỗi sự kiện đòi hỏi họ phải đưa ra quyết định hoặc hành động mang tính bước ngoặt. Những hành động này không chỉ làm thay đổi hoàn cảnh của nhân vật mà còn tạo ra sự phát triển đáng kể trong cốt truyện, giúp câu chuyện trở nên hấp dẫn và lôi cuốn hơn.

Ví dụ: Truyện ngắn “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân thực sự rất đặc sắc khi có một tình huống truyện đầy nghịch lý nhưng cũng vô cùng cảm động, khi cái đẹp và nhân cách cao cả được thể hiện ngay trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Hành động Huấn Cao cho chữ trong ngục tù không chỉ thể hiện tài năng mà còn khẳng định tinh thần bất khuất và lòng yêu cái đẹp, khiến người đọc không khỏi ngưỡng mộ.

(3) Tình huống nhận thức:

Là tình huống mà nhân vật nhận ra một sự thật, chân lý hoặc ý nghĩa quan trọng, từ đó thay đổi suy nghĩ hoặc hành động

Ví dụ: Trong “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu, nhân vật Phùng là một nhiếp ảnh gia với khát vọng tìm kiếm cái đẹp hoàn hảo. Tuy nhiên, khi chứng kiến cảnh bạo lực gia đình giữa người đàn ông vũ phu và người phụ nữ cam chịu, anh đã trải qua một sự thay đổi lớn trong nhận thức. Phùng nhận ra rằng cuộc sống không chỉ đơn thuần là những hình ảnh đẹp đẽ mà còn ẩn chứa nhiều góc khuất, nỗi đau và sự phức tạp. Từ trải nghiệm này, Phùng hiểu rằng để cảm nhận sâu sắc về cuộc sống, cần nhìn nhận mọi thứ từ nhiều góc độ khác nhau.