Thông tin lớp ôn thi ĐGNL Sư phạm: https://forms.gle/ghW8knKdGG3Hwmz89

Trong lịch sử văn học nhân loại, hiếm có nhân vật nào khiến người đọc vừa cảm phục vừa day dứt như Hamlet trong bi kịch cùng tên của Hamlet. Hamlet không phải bi kịch của một con người thất bại vì yếu đuối, mà là bi kịch của một con người quá tỉnh táo giữa một thế giới đầy giả trá, nơi sự thỏa hiệp được xem là khôn ngoan và lương tri trở thành gánh nặng.

Ngay từ đầu tác phẩm, Hamlet đã phải đối diện với một sự thật khủng khiếp: cha bị sát hại bởi chính em ruột, mẹ vội vàng tái giá với kẻ giết chồng. Trước một tội ác rõ ràng như vậy, hành động trả thù dường như là điều hiển nhiên. Thế nhưng Hamlet không lập tức hành động. Anh nghi ngờ lời hồn ma, cẩn trọng kiểm chứng sự thật bằng vở kịch “Chuột bẫy”. Chi tiết này cho thấy Hamlet là con người sống bằng ý thức lý trí, không cho phép mình hành động theo cảm xúc mù quáng. Với Hamlet, một hành động sai lầm không chỉ là cái chết của một con người, mà còn là sự sụp đổ của lương tâm.

Chính sự tỉnh táo ấy đã đẩy Hamlet vào bi kịch. Anh hiểu rõ bản chất của cái ác, nhưng cũng hiểu rằng nếu trả thù chỉ bằng bạo lực, anh sẽ không khác gì kẻ thù của mình. Vì thế, khi có cơ hội giết Claudius lúc hắn đang cầu nguyện, Hamlet lại dừng tay. Anh không muốn cái chết của kẻ sát nhân trở thành con đường giải thoát cho hắn. Ở đây, Hamlet không tìm kiếm sự trả thù đơn giản, mà hướng tới một công lý trọn vẹn, dù điều đó khiến anh tiếp tục giằng xé và đau khổ.

Đỉnh cao của bi kịch ý thức được thể hiện trong độc thoại nổi tiếng “To be, or not to be”. Đó không đơn thuần là câu hỏi sống hay chết, mà là câu hỏi về cách tồn tại của con người. Sống để cam chịu những bất công, hay chấm dứt tất cả để trốn chạy đau khổ? Hamlet nhận ra rằng sống là phải đối diện với “roi vọt của số phận”, nhưng cái chết cũng chưa chắc là giải thoát. Chính nhận thức ấy khiến anh rơi vào trạng thái bế tắc: càng hiểu đời, con người càng khó sống thanh thản. Bi kịch của Hamlet vì thế không nằm ở hành động chậm trễ, mà nằm ở sự tự ý thức quá sâu sắc về thân phận con người.

Đặt Hamlet trong bối cảnh xã hội, có thể thấy anh hoàn toàn lạc lõng. Xung quanh Hamlet là những con người dễ dàng thích nghi với cái sai: Claudius dùng quyền lực để che đậy tội ác, Gertrude chọn quên lãng để được yên ổn, Rosencrantz và Guildenstern phản bội bạn bè vì lợi ích cá nhân. Giữa một xã hội mà sự vô can được coi là khôn ngoan, Hamlet trở thành kẻ cô độc vì anh không thể giả vờ không biết. Sự tỉnh táo khiến anh đau đớn, nhưng chính nó cũng khẳng định phẩm giá con người trong Hamlet.

Cái chết của Hamlet ở hồi kết không phải là sự phủ định giá trị của ý thức, mà là lời tố cáo một xã hội nơi con người sống có lương tri không có chỗ đứng. Hamlet thất bại về số phận, nhưng chiến thắng về tư tưởng. Anh chết khi đã nhìn thấu sự thật và không phản bội chính mình. Qua đó, Shakespeare khẳng định: trong một thế giới đảo lộn các giá trị, người tỉnh táo thường phải trả giá đắt, nhưng đó là cái giá để giữ trọn nhân cách.

Hamlet vì thế không chỉ là bi kịch của một hoàng tử Đan Mạch, mà là bi kịch muôn thuở của con người khi dám sống tỉnh táo giữa một xã hội tha hóa. Nhân vật ấy buộc người đọc phải tự vấn: trong cuộc đời mình, ta chọn sống dễ dàng bằng sự thỏa hiệp, hay chấp nhận đau đớn để được là chính mình? Câu hỏi ấy, sau hàng thế kỉ, vẫn còn nguyên sức ám ảnh.

Người viết: Chí Bảo – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2