Thông tin lớp LLVH – NLXH: https://forms.gle/ui1UJQ3FgspTc6cX8

Văn học không chỉ phản ánh những biến động của xã hội mà còn là nơi lưu giữ những dư chấn âm thầm trong thế giới nội tâm con người. Trong truyện ngắn “Bức tường”, nhà văn Nguyễn Thị Minh Dậu đã không chọn những xung đột gay gắt hay ồn ào để nói về sự tan vỡ gia đình mà thay vào đó bà kiến tạo một biểu tượng nghệ thuật đầy ám ảnh là bức tường gạch ngăn đôi một ngôi nhà. Thông qua lăng kính của nhân vật tôi, tác phẩm không chỉ đơn thuần là câu chuyện ly hôn mà còn là bản cáo trạng về sự nhẫn tâm của người lớn đã gieo rắc sự chia cắt vào trái tim trẻ thơ. Chính biểu tượng trung tâm này cùng việc đặt để điểm nhìn vào tình thế trớ trêu của hai chị em đã biến không gian sống vốn dĩ ấm áp thành một vết sẹo tâm lý kéo dài suốt cuộc đời.

Nỗi đau kéo dài suốt đời của những đứa trẻ không phải là một khái niệm trừu tượng, bởi dưới góc độ lý luận, truyện ngắn đã vận hành trên một tình huống mang tính biểu tượng vô cùng sâu sắc khi biến chính cấu trúc vật chất bằng gạch đá của bức tường thành sự vật hóa của khoảng cách lòng người. Bức tường thô bạo mọc lên giữa ngôi nhà không chỉ chia cắt một gia đình vốn hạnh phúc thành hai nửa xa lạ mà còn dưới góc độ phân tâm học nó chính là sự cưỡng chế, áp đặt của thế giới người lớn lên thế giới trẻ thơ. Nó biến những người thân yêu ruột thịt nhất thành các khái niệm xa lánh như mẹ em hay bố chị và biến tình thâm cốt nhục thành sự vay mượn đầy cay đắng. Tình huống này đẩy các nhân vật vào sự cô lập tuyệt đối, nơi ngôi nhà vốn là biểu tượng của sự che chở nay lại biến thành một nhà tù của sự ngăn cách. Sự chuyển biến từ chiếc lỗ chuột khoét vội bộc lộ nỗ lực kết nối yếu ớt của tình anh em cho đến chiếc cổng sắt bít kín ở cuối truyện đã cụ thể hóa quá trình đứt gãy hoàn toàn của tình thân, biến bức tường vật lý thành một bản án định mệnh tuyên bố sự rạn nứt không thể hàn gắn trong tâm khảm con người.

Sức hấp dẫn của văn bản càng được nâng cao khi tác giả đi sâu xây dựng đối diện tâm thế hoàn toàn trái ngược giữa hai chị em trước sự hiện diện của bức tường. Nhân vật người chị tên Thúy đại diện cho tâm thế kháng cự quyết liệt khi luôn coi bức tường là nguồn gốc của nỗi bất hạnh, là đối tượng của sự hằn học và nước mắt. Thúy không chấp nhận sự chia cắt nghiệt ngã này nên luôn tìm cách vượt qua nó bằng việc đi vòng qua ngõ hay bưng cơm cho em. Ngược lại, người em tên Trung lại mang tâm thế chấp nhận một cách đáng thương. Trung thông minh nhưng sự thông minh ấy lại dùng để thích nghi với nỗi đau: khoét “lỗ chuột”, dán tranh che mắt mẹ, và đau xót nhất là cách em gọi “mẹ em” hay “bố chị”. Nếu người chị kháng cự để giữ lại mảnh vụn của quá khứ, thì người em lại chấp nhận thực tại để tồn tại. Sự đối lập này làm nổi bật chấn thương tâm lí sâu sắc: khi một đứa trẻ buộc phải học cách vay cơm từ chị mình qua kẽ tường, đó là lúc sự ngây thơ đã bị khai tử bởi sự nhẫn tâm của người lớn.

Tựu trung lại, truyện ngắn “Bức tường” của Nguyễn Thị Minh Dậu là một tác phẩm giàu giá trị nhân văn và chiều sâu lý luận nhờ cách khai thác biểu tượng độc đáo. Thông qua sự chia cắt vật lý của một bức tường gạch, nhà văn đã phát ra lời cảnh báo đanh thép về sự chia cắt linh hồn và khẳng định chân lý rằng sự ích kỷ của cha mẹ có thể xây nên những rào cản không bao giờ phá đổ trong tâm hồn con trẻ. Gấp trang sách lại, hình ảnh đứa con nhỏ ghé tai vào kẽ tường lạnh lẽo để hỏi vay cơm vẫn để lại một dư ba đau đớn, nhắc nhở chúng ta về trách nhiệm thiêng liêng trong việc bảo vệ hơi ấm và sự gắn kết của tình cảm gia đình.